Sylwer: Seilir y diffiniadau hyn ar ddiffiniadau geiriadur safonol ac fe'u nodir er arweiniad yn unig. Efallai y bydd angen i chi eu trafod gyda'ch swyddfa dreth neu'ch ymgynghorydd treth.

Apêl
Pennir y drefn apelio dan y gyfraith er mwyn i dribiwnlys annibynnol allu datrys anghydfodau rhyngoch chi a Chyllid y Wlad.

Ased
Unrhyw eiddo y mae unigolyn neu gwmni yn berchen arno.

Blwyddyn dreth
Mae'n dechrau ar 6 Ebrill mewn un flwyddyn ac yn gorffen ar 5 Ebrill y flwyddyn nesaf.

Bonion (difidend)
Rhan o rybudd difidend sy'n dangos manylion y swm a dderbyniwyd o gyfranddaliadau.

Buddiannau
Buddiannau, a ddarperir mewn rhyw ffurf heblaw arian parod fel arfer.

Cofrestru
I ddefnyddio'r gwasanaeth Rhyngrwyd ar gyfer Hunanasesiad ac anfon eich Ffurflen Dreth dros y Rhyngrwyd, mae'n rhaid i chi gofrestru yn gyntaf ar gyfer y gwasanaeth.

Colledion a ganiateir
Gall fod modd cael gostyngiad pan fyddwch yn gwerthu rhywbeth sydd wedi gostwng o ran gwerth. Gellir gosod colledion sy'n codi fel hyn yn erbyn unrhyw enillion y byddai'n rhaid i chi dalu treth arnynt fel arall. Yn yr un modd, os ydych wedi gwneud colled yn eich busnes, gellir defnyddio'r golled hon i ostwng swm y dreth rydych yn ei dalu ar incwm arall, er enghraifft, unrhyw elw yn y dyfodol o'r busnes hwnnw.

Cosb
Mae cosb yn swm ychwanegol y gellir ei godi mewn rhai amgylchiadau. Er enghraifft, os nad ydych yn dychwelyd eich Ffurflen Dreth erbyn y dyddiad cau, os nad ydych yn cadw cofnodion digonol i gefnogi eich Ffurflen Dreth, neu os yw'ch ffurflen yn anghywir oherwydd twyll neu esgeulustod.

Cyfranddaliadau
Mae cyfranddaliad yn rhan unigol o gyfalaf cwmni y mae cyfranddaliwr yn berchen arno. Cyfranddaliadau 'heb eu dyfynnu' (neu heb eu rhestru) yw'r cyfranddaliadau hynny sydd heb eu rhestru yn rhestr swyddogol Cyfnewidfa Stoc.

Cynllun Elw Penodedig Car
Trefniant gwirfoddol yw hwn rhwng cyflogwr a Chyllid y Wlad. Dan y cynllun hwn mae cyflogeion sy'n defnyddio eu ceir eu hunain ar gyfer teithiau busnes yn talu treth dim ond ar y swm y mae'r lwfansau car neu filltiroedd a dderbyniwyd gan y cyflogwr yn fwy na thabl Cyllid y Wlad o gyfraddau milltiroedd di-dreth.

Cynrychiolydd personol
Cynrychiolydd personol yw'r person sy'n gyfrifol am setlo materion rhywun sydd wedi marw. Gallant gael eu galw'n ysgutor neu'n weinyddwr hefyd.

Datganiad o gyfrif
Anfonir Datganiad o gyfrif atoch ym mis Rhagfyr ac ar adegau eraill i ddangos y sefyllfa bresennol ynglyn â'ch treth.

Difidendau
Incwm o gyfranddaliadau.

Difidendau sgrip
Gweler 'Ddifidendau Stoc'.

Difidendau stoc
Cyfranddaliadau a roddir yn lle difidend mewn arian parod, neu fel dyroddiad bonws sy'n codi o ddosbarth arbennig o gyfranddaliadau sy'n cynnwys hawliau i ddyroddiadau bonws.

Dyddiad cau
Y diwrnod cau ar gyfer derbyn eich ffurflen dreth wedi'i chwblhau (os ydych yn derbyn un).

Elw annisgwyl
Elw ariannol annisgwyl.

Gordal
Os nad yw treth wedi ei thalu erbyn 28 Chwefror mae'n rhaid i chi dalu gordal o 5% o'r swm sy'n weddill. Codir gordal o 5% arall os yw'r dreth heb gael ei thalu erbyn 31 Gorffennaf.
Mae'r Llyfryn SA/BK7 - Hunanasesiad - Gordaliadau am dalu treth yn hwyr yn darparu gwybodaeth bellach am ordaliadau ar gyfer talu treth yn hwyr. Gallwch edrych arno ar y safle hwn neu gael copi ohono o'ch Swyddfa Cyllid y Wlad leol.

Gwariant/a wariwyd
Gwariant yw'r arian a wariwyd.

Gwasanaeth Cyflwyno Electronig (GCE)
Mae'r GCE yn galluogi asiantau i gyflwyno gwybodaeth y Ffurflen Dreth yn syth i gyfrifiadur Cyllid y Wlad trwy borth diogel un-pwrpas. Mae Cyllid y Wlad hefyd yn anfon copïau electronig i asiantau cyfranogi o'r holl Ddatganiadau o Gyfrif a anfonwyd at eu cleientiaid.

Gwasanaeth Rhyngrwyd ar gyfer Hunanasesiad
Mae'r gwasanaeth hwn yn caniatáu i chi gwblhau eich Ffurflen Dreth a'i hanfon dros y Rhyngrwyd. Am fwy o wybodaeth edrychwch ar dudalennau Gwasanaeth Rhyngrwyd ar gyfer Hunanasesiad.

Gweithredoedd cyfamod elusennol
Mae gweithred cyfamod yn ddogfen gyfreithiol a thrwyddi mae unigolyn yn addo talu swm penodol o arian bob blwyddyn. At ddibenion treth, dylai cyfamod i elusen allu para cyfnod o fwy na thair blynedd; mae'r rhan fwyaf o gyfamodau elusennol yn para pedair blynedd.

Gwerthwr
Unigolyn sy'n gwerthu rhywbeth.

Gwrth gyfrifo
Gallwch wrth gyfrifo (didynnu) swm o dreth a ad-dalwyd yn erbyn rhyw rwymedigaeth treth arall.

Incwm
Symiau arian a enillwyd neu a dderbyniwyd dros gyfnod penodol o amser,

Incwm trethadwy
Fel arfer rydych yn talu treth ar, er enghraifft:

• enillion o waith amser llawn neu ran-amser, gan gynnwys cildyranu a bonysau
  
• elw o fusnes
  
• difidendau o gyfranddaliadau mewn cwmni
  
• llog o fuddsoddiadau Cynilion Cenedlaethol
  
• budd-dal diweithdra
  
• llog o gynilion gyda banc neu gymdeithas adeiladu
  
• incwm o eiddo.

Isgontractiwr
Unigolyn neu gwmni sy'n ymrwymo (neu'n 'isgontractio') i gwblhau rhan o gontract contractiwr arall.

Lwfans personol
Gallwch gael swm o incwm ym mhob blwyddyn dreth cyn talu treth. Gelwir y swm yn lwfans personol (£4,535 yn 2001-2002 i bobl dan 65 oed).
Os yw'ch incwm yn is na hyn yn y flwyddyn dreth, ni fydd rhaid i chi dalu unrhyw dreth. Efallai y bydd gennych lwfansau eraill sy'n cynyddu'r incwm y gallwch ei dderbyn heb dalu treth.

Llafur yn unig
Os yw isgontractiwr yn cyflenwi ei lafur yn unig ac nid yw'n cyflenwi unrhyw ddeunyddiau.

Llinell Archebu Hunanasesiad
Mae gwasanaeth Llinell Archebu Hunanasesiad ar gyfer trethdalwyr ac asiantau. Mae'r gwasanaeth yn cynnig man cyswllt canolog ar gyfer deunydd sydd wedi'i argraffu'n barod, gan gynnwys tudalennau atodol i'r ffurflen dreth, taflenni cymorth a ffurflenni a thaflenni eraill y sonnir amdanynt yn y Canllaw i'r Ffurflen Dreth. Mae'r gwasanaeth (*Saesneg) ar gael saith diwrnod yr wythnos o 8 a.m. i 10 p.m. (codir tâl ar y gyfradd leol am y galwadau hyn). Cysylltwch â'r llinell archebu:

• trwy ffonio 0845 7 660830 (Cymraeg) yn ystod oriau gwaith neu anfon ffacs ar 01766 516100.
  
• trwy ffonio ar 0845 9000 404 (Saesneg) (Minicom: 08459 000 404 bydd ein gweithredydd yn trosglwyddo'r alwad i'n Minicom, byddwch yn barod i aros hyd at 30 eiliad tra bo hyn yn cael ei wneud).
  
• trwy anfon ffacs ar 0845 9000 604
  
• trwy'r post i:
  o Llinell Archebu HA
  Blwch Post 37
  St Austell
  Cernyw
  PL25 5YN
  
• trwy anfon e-bost at St Austell Orderline
  
• o dramor: Côd mynediad rhyngwladol gyda
  44 870 1555664
  44 870 1555778 (ffacs)

Gallwch ddadlwytho'r ffurflen dreth a'r taflenni cymorth o'n tudalennau hunanasesiad hefyd. (Cysylltwch â'r dudalen Ffurflenni Treth a Nodiadau).

Llinell Gymorth Hunanasesiad
Os oes angen cymorth arnoch, cysylltwch â'r tîm Hunanasesiad yn eich Swyddfa Dreth (mae'r rhif ffôn ar ben eich ffurflen). Gallwch ffonio Llinell Gymorth Hunanasesiad (Cymraeg) ar 0845 7 660 830 neu os yw'r swyddfa ar gau, gallwch ffonio Llinell Gymorth Hunanasesiad (*Saesneg) ar 0845 9000 444.

Mae Llinell Gymorth Hunanasesiad yn wasanaeth ffôn cenedlaethol sy'n darparu cymorth, cyngor a gwybodaeth ar ystod eang o ymholiadau Hunanasesiad, i drethdalwyr, asiantau a chyflogwyr.

Mae'r *gwasanaeth ar gael yn yr hwyr ac ar y penwythnos ac mae ar agor bob diwrnod o'r flwyddyn, ac eithrio 25 a 26 Rhagfyr a 1 Ionawr. Codir tâl ar y gyfradd leol am y galwadau hyn.

Os ydych yn ffonio o dramor deialwch 44 541 555445.

Llyfryn SA/BK6 - Hunanasesiad - Cosbau am ffurflenni treth hwyr
Mae'n darparu gwybodaeth bellach ynglyn â chosbau am anfon ffurflenni treth yn hwyr. Gallwch ei weld ar y wefan hon neu gael copi ohono o'ch Swyddfa Cyllid y Wlad leol.

Meddalwedd a Ffurflenni Ar-lein
Amrywiaeth o Feddalwedd a Ffurflenni Ar-lein y gallwch eu defnyddio i gwblhau eich Ffurflen Dreth Hunanasesiad a'i hanfon atom dros y Rhyngrwyd.

Penderfyniad
Penderfyniad yw ein hamcangyfrif ni o'ch bil treth am y flwyddyn (ffurflen SA323).

Premiwm
Swm a delir yn ychwanegol i gyfradd safonol, pris, cyflog ac ati. Er enghraifft, unrhyw swm dros ben a dalwyd sy'n fwy na gwerth isafol dyroddiad cyfranddaliadau.

Prisiad
Amcangyfrif ffurfiol o werth eiddo ac ati.

Rhwymedigaeth
Swm y dreth sy'n daladwy o'ch incwm, enillion neu elw.

Slip talu
Mae slip talu yn ddalen i'w datgysylltu sydd ynghlwm wrth ffurflen arall ac sydd â manylion am swm y dreth sy'n daladwy. Bydd hyn naill ai wedi cael ei gwblhau gan Gyllid y Wlad neu bydd angen i'r trethdalwr ei gwblhau. Dylech amgáu hwn gyda'ch taliad.

Taliadau ar gyfrif
Dan Hunanasesiad, mae rhai pobl yn gwneud dau daliad ar gyfrif o dreth cyn y dyddiad talu terfynol. Seilir Taliadau ar Gyfrif ar y dreth ar gyfer y flwyddyn dreth flaenorol. Maen nhw'n daladwy ar 31 Ionawr yn y flwyddyn dreth a 31 Gorffennaf ar ôl diwedd y flwyddyn dreth.

Treth Enillion Cyfalaf
Mae enillion cyfalaf yn codi pan fydd rhywbeth sy'n eiddo i chi (hynny yw, ased):

• yn cael ei roi i ffwrdd, ei gyfnewid, ei werthu neu ei waredu mewn rhyw ffordd arall, ac
  
• mae ei werth wedi cynyddu ers i chi ei gaffael.

Mae enghreifftiau yn cynnwys stociau a chyfranddaliadau, tir a busnesau.
Ni chodir treth ar yr ased ond ar y cynnydd yn ei werth.

Treth incwm
Os ydych yn ennill neu'n derbyn incwm dros swm penodol mewn blwyddyn dreth - sy'n rhedeg o 6 Ebrill mewn un flwyddyn i 5 Ebrill y flwyddyn nesaf - rydych yn talu treth incwm. Po fwyaf rydych yn ei ennill, y mwyaf rydych yn ei dalu. Fel arfer, bydd eich cyflogwr yn cymryd y dreth yn syth o'ch enillion bob tro y cewch eich talu, ac yn ei drosglwyddo i ni. Rydych chi'n derbyn y gweddill. Yr enw am y ffordd hon o ddidynnu treth yw TWE (Talu Wrth Ennill).

Treth ymddiriedolaeth unedol
Y dreth a godir ar incwm o ymddiriedolaeth unedol. Mae ymddiriedolaeth unedol yn ymddiriedolaeth fuddsoddi sy'n dyroddi unedau i'w gwerthu i'r cyhoedd. Mae'r rheiny sydd ag unedau yn gredydwyr, nid cyfranddalwyr, ac mae eu buddiannau'n cael eu cynrychioli gan gwmni ymddiriedolaeth sy'n annibynnol o'r asiantaeth ddyroddi.

TWE
Mae'n golygu Talu Wrth Ennill. Os ydych yn gweithio i rywun arall bydd eich cyflogwr yn cymryd y dreth angenrheidiol (a'r Cyfraniadau Yswiriant Gwladol) o'ch enillion bob diwrnod talu ac yn ei drosglwyddo i Gyllid y Wlad.

Ymchwiliadau
Gallwn ofyn cwestiynau i chi ynghylch y cofnodion ar eich Ffurflen Dreth. Os byddwn yn gwneud hyn, byddwn yn ysgrifennu atoch gan ddweud wrthych ein bod yn cynnal 'ymchwiliad'. Fel rheol, bydd hyn o fewn blwyddyn o'r dyddiad cau er mwyn dychwelyd eich ffurflen dreth, ond gall fod yn hwyrach na hyn os ydych yn dychwelyd eich ffurflen dreth yn hwyr.
Os byddwn yn cynnal ymchwiliad i'ch ffurflen, byddwn hefyd yn esbonio beth fydd yn digwydd a beth yw'ch hawliau, trwy anfon llyfryn atoch o'r enw 'Côd Ymarfer 11 - Ymchwiliadau i Ffurflenni Treth gan Swyddfeydd Treth lleol' atoch, neu grynodeb o'r llyfryn hwnnw.

Ymddiriedolwr
Mae ymddiriedolwr yn unigolyn neu'n gwmni sy'n dal eiddo mewn ymddiriedolaeth er budd un neu ragor o fuddiolwyr.